openworlds ภูมิใจเสนอ ผลงานแปลภาคภาษาไทยของหนังสือรางวัลชนะเลิศ Business Book of the Year 2010 ของ Financial Times – Fault lines: How hidden fractures still threaten the world economy ของ Raghuram G. Rajan ศาสตราจารย์ด้านการเงิน มหาวิทยาลัยชิคาโก อดีตหัวหน้าทีมนักเศรษฐศาสตร์ กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (ไอเอ็มเอฟ) หนังสือที่ได้รับยกย่องจากนักเศรษฐศาสตร์ชั้นนำจำนวนมากว่าเป็นหนังสือที่ดีที่สุดเกี่ยวกับวิกฤตการณ์การเงินโลกครั้งล่าสุด แปลโดย สฤณี อาชวานันทกุล

“Fault lines นำเสนอบทวิเคราะห์อันยอดเยี่ยมว่าด้วยบทเรียนจากวิกฤตการเงิน(ซับไพรม์) และทางเลือกอันยากลำบากที่เฝ้ารอเราอยู่ข้างหน้า ในหมู่หนังสือที่ถูกเขียนขึ้นมากมายในช่วงวิกฤตเศรษฐกิจรอบนี้ นี่เป็นหนังสือเล่มที่อธิบายได้อย่างถูกต้องตรงเป้า” (George A. Akerlof นักเศรษฐศาสตร์รางวัลโนเบล เจ้าของหนังสือ Animal Spirits – เศรษฐศาสตร์สัญชาตญาณสัตว์)

“ท่ามกลางหนังสือมากมายเกี่ยวกับวิกฤตการณ์การเงิน หนังสือของ Rajan เล่มนี้โดดเด่นกว่าเล่มอื่นด้วยหลายเหตุผล: ความโดดเด่นด้านความสามารถทางปัญญาของผู้เขียน, การเชื่อมร้อยโลกวิชาการและโลกแห่งความจริงของปัญหาทางการเงินและเศรษฐกิจมหภาค, มุมมองระดับโลก, การสืบเสาะค้นหาความจริงเกี่ยวกับรากเหง้าของวิกฤตการณ์การเงินในสภาพความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจทวีความรุนแรงขึ้นในสหรัฐอเมริกา และความสามารถในการทำนายปรากฏการณ์ล่วงหน้าของผู้เขียน  Rajan มองเห็นการล่มสลายของระบบการเงินล่วงหน้าตั้งแต่ปี 2005 แต่ในเวลานั้นแนวคิดของเขากลับได้รับคำวิพากษ์วิจารณ์อย่างสาดเสียเทเสีย” (Richard A. Posner บิดาแห่งวิชานิติเศรษฐศาสตร์ ผู้พิพากษาศาลอุทธรณ์แห่งสหรัฐอเมริกา เจ้าของหนังสือ A Failure of Capitalism: The Crisis of ’08 and the Descent into Depression)

“หนังสือเล่มนี้เขียนได้อย่างชัดเจน งดงาม น่าเชื่อถือ นี่เป็นหนังสือเล่มที่ดีที่สุดเกี่ยวกับปัญหาความไม่สมดุลของเศรษฐกิจโลก อันนำมาซึ่งวิกฤตการณ์การเงินครั้งล่าสุด และอาจจะครั้งต่อไปด้วย” (Kenneth S. Rogoff ศาสตราจารย์เศรษฐศาสตร์มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด เจ้าของหนังสือ This Time is Different: Eight Countries of Financial Folly)

……………………………………………………………….

Fault lines: รอยเลื่อนอันตรายระบบการเงินโลก

- สฤณี อาชวานันทกุล -

ในบรรดานักเศรษฐศาสตร์การเงินชั้นนำของโลก ไม่มีใครที่ผู้เขียนชื่นชมและชอบติดตามผลงานเท่ากับ Raghuram Rajan อดีตหัวหน้าทีมนักเศรษฐศาสตร์ประจำกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (ไอเอ็มเอฟ) ผู้ออกมาเตือนตั้งแต่ปี 2005 ว่า ระบบตอบแทนในภาคการเงินที่กระพือความเสี่ยงเกินตัว จะทำให้อเมริกาเข้าสู่วิกฤตการเงินในอนาคต หนังสือเรื่อง Saving Capitalism from the Capitalists ซึ่งเขาเขียนร่วมกับ Luigi Zingales ในปี 2006 เป็นหนังสือที่ผู้เขียนคิดว่าสรุปปัญหาของภาคการเงินและธุรกิจได้ดีที่สุดเล่มหนึ่ง

Fault Lines หนังสือเล่มแรกของ Rajan หลังเกิดวิกฤตแฮมเบอร์เกอร์ เป็นหนังสือที่คุ้มค่าแก่การรอคอย และผู้เขียนคิดว่าเป็นหนังสือคลาสสิกที่น่าจะใช้ประกอบการเรียนการสอนวิชาเศรษฐศาสตร์และการเงินในมหาวิทยาลัยทุกแห่ง

 

Rajan อธิบายอย่างชัดเจนในหนังสือเล่มนี้ว่า รากสาเหตุที่แท้จริงของวิกฤตแฮมเบอร์เกอร์นั้นเป็นสิ่งที่ซ่อนเร้นจากสายตา ดุจดัง “รอยเลื่อนใต้โลก” (fault lines) ที่สุ่มเสี่ยงต่อการเกิดแผ่นดินไหว Rajan บอกว่าเราควรต้านแรงจูงใจที่จะมองวิกฤตครั้งนี้อย่างมักง่าย ประณามแต่สาเหตุใกล้ตัว (proximate cause) แทนที่จะมองหารากสาเหตุเพื่อแก้ปัญหาให้ตรงจุด เขาย้ำว่าความคิดพื้นฐานของระบบตลาดเสรีนั้นถูกต้อง แต่ “รอยเลื่อน” ที่ก่อให้เกิดวิกฤตนั้นมีอยู่จริงและเป็นปัญหาเชิงระบบที่จำเป็นจะต้องแก้ไข รอยเลื่อนเหล่านี้เกิดขึ้นจากการที่ระบบเศรษฐกิจทั่วโลกเชื่อมโยงถึงกันแล้ว ในโลกยุคโลกาภิวัตน์ ทำให้สิ่งที่ดีที่สุดสำหรับบุคคลใดบุคคลหนึ่ง หรือสถาบันใดสถาบันหนึ่ง อาจไม่ใช่สิ่งที่ดีที่สุดสำหรับระบบโดยรวมอีกต่อไปแล้ว

Rajan บอกว่า “เรื่องเล่า” เกี่ยวกับต้นตอของวิกฤตที่ตอนนี้เรารู้กันดีแล้วแต่ยังไม่ได้ตอบคำถามที่ สำคัญหลายข้อ เช่น เหตุใดเงินท่วมที่ไหลบ่ามาจากนอกสหรัฐอเมริกา (ในภาวะที่นักเศรษฐศาสตร์เรียกว่า “สภาพคล่องล้นเกิน”) นั้นจึงถูกใช้เป็นสินเชื่อซับไพรม์ ? เหตุใดสหรัฐอเมริกาจึงไม่สามารถออกจากภาวะถดถอยในปี 2001 ด้วยการส่งออกเหมือนกับประเทศอื่นอย่างเยอรมนีและญี่ปุ่นได้ ? เหตุใดประเทศกำลังพัฒนาที่ยากจนกว่าอย่างจีนถึงได้กำลังรองรับการบริโภคเกิน ขนาดที่ไม่ยั่งยืนของประเทศร่ำรวยอย่างสหรัฐอเมริกา ? เหตุใดธนาคารกลางของสหรัฐถึงได้กดดอกเบี้ยให้ต่ำเตี้ยติดดินติดกันนานหลายปี ? เหตุใดสถาบันการเงินถึงได้ปล่อยกู้ให้กับคนที่ไม่มีรายได้ ไม่มีงานทำ และไม่มีสินทรัพย์ ? เหตุใดธนาคารยักษ์ใหญ่จำนวนมากจึงได้ถือหลักทรัพย์อิงซับไพรม์เหล่านี้ไว้ในงบดุลของตัวเอง ทั้งที่รู้อยู่แก่ใจว่าหลักทรัพย์เหล่านั้นคุณภาพไม่ดี ?

Rajan ตอบคำถามเหล่านี้อย่างชัดเจนใน Fault Lines เริ่มจากการออกตัวว่าเขา “ไม่มีคำอธิบายหนึ่งเดียว” สำหรับวิกฤตในครั้งนี้ และเขาก็ไม่คิดว่ามี “ยาวิเศษ” อะไรที่จะสามารถป้องกันวิกฤตไม่ให้เกิดขึ้นอีกเลยในอนาคต แต่เขาเชื่อมั่นว่าถ้าเรามองเห็น “รอยเลื่อน” อันตรายที่อยู่ใต้ระบบเศรษฐกิจโลก เราก็จะมองเห็นว่ามันส่งผลกระทบต่อภาคการเงินอย่างไร และหลังจากนั้นก็จะเริ่มแก้ปัญหาอย่างตรงจุด

Rajan ชี้ให้เห็นว่า ชุดรอยเลื่อนที่สำคัญชุดหนึ่งคือแรงกดดันทางการเมือง เขาชี้ว่าการเมืองมีส่วนสำคัญในวิกฤตการเงินแทบทุกครั้งที่ผ่านมา เพราะกลไกการถ่วงดุลและคานอำนาจที่จำเป็นต่อการจำกัดผลกระทบของ “ความลิงโลดในภาคการเงิน” นั้นถูกทำลายหรือบั่นทอนด้วยพลังทางการเมือง (โดยเฉพาะการวิ่งล็อบบี้ของสถาบันการเงินให้รัฐผ่อนปรนกฎเกณฑ์การกำกับดูแล) รอยเลื่อนชุดที่ 2 เกิดจากความไม่สมดุลของดุลการค้าระหว่างประเทศ อันเกิดจากแบบแผนการเติบโตของแต่ละประเทศในอดีต รอยเลื่อนชุดสุดท้ายที่สำคัญเกิดขึ้นเมื่อระบบการเงินต่างชนิดกันต้องมาข้องแวะเกี่ยวโยงกันเพื่อหนุนความไม่สมดุลทางการค้าดังกล่าว ยกตัวอย่างเช่น เมื่อระบบการเงินที่ค่อนข้างโปร่งใสและตั้งอยู่บนสัญญาที่ได้รับการรับรองตามกฎหมายของอเมริกากับอังกฤษต้องมาออกทุนให้กับ (หรือหาทุนจาก) ระบบการเงินในประเทศกำลังพัฒนาที่โปร่งใสน้อยกว่า

Fault Lines เป็นหนังสือที่ผู้เขียนคิดว่า “ต้องอ่าน” สำหรับทุกคนที่อยากเข้าใจรากสาเหตุที่แท้จริงของวิกฤตการเงิน และอยากรู้ว่าเราควรมีวิธีจัดการกับ “รอยเลื่อน” ทั้ง 3 ชุดในมุมมองของ Rajan อย่างไรในเมื่อวิกฤตการเงินดูจะเป็นสิ่งที่เราหลีกเลี่ยงไม่ได้ในยุคโลกาภิวัตน์ ทำได้เพียงบรรเทาผลกระทบและจำกัดขอบเขตของมันไม่ให้ก่อความเดือดร้อนกับผู้บริสุทธิ์เท่านั้น

ตีพิมพ์ครั้งแรก: คอลัมน์ Dog Ear หนังสือพิมพ์ประชาชาติธุรกิจ ฉบับวันที่ 31 มีนาคม 2554